Gratuity Amount
ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುವ ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೆ ಸಂಬಳ, ಪಿಎಫ್, ಬೋನಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರಯೋಜನವಾದ Gratuity ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಉದ್ಯೋಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದಾಗ, ನಿವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದಾಗ ಸಿಗುವ ಈ ಹಣವು ಉದ್ಯೋಗಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸೇವೆಗೆ ನೀಡುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗೌರವಧನವಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನೀವು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಒಂದು ಬಾರಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಹಣವೇ Gratuity. ಭಾರತದಲ್ಲಿ Gratuityಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು Payment of Gratuity Act, 1972 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಹ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5 ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಉದ್ಯೋಗಿ Gratuity ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಮರಣ ಅಥವಾ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದಂತಹ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 5 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ “ನಾನು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ Gratuity ಸಿಗುತ್ತದೆ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ತರ 5 ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೇವಲ 5 ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ Gratuity ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಪಡೆದ Basic Salary ಮತ್ತು Dearness Allowance, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರುವ ಸೇವಾ ವರ್ಷಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ Gratuity ಮೊತ್ತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ CTC ಅಥವಾ ಕೈಗೆ ಬರುವ ಸಂಬಳವನ್ನು Gratuity ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ Last Drawn Basic Salary + Dearness Allowance ಅನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು 15/26 ಎಂಬ ಸೂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರುವ ಸೇವಾ ವರ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ 15/26 ಎಂಬ ಅಂಶದ ಅರ್ಥ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಸೇವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ದಿನಗಳ ವೇತನವನ್ನು Gratuity ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದು. ಇಲ್ಲಿ 26 ದಿನಗಳನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ Basic Salary ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಸೇವಾ ವರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ Gratuity ಮೊತ್ತವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವಾಗ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 6 ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೂರ್ಣ ವರ್ಷದಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 6 ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀವು 10 ವರ್ಷ ಮತ್ತು 7 ತಿಂಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, Gratuity ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 11 ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನೀವು 10 ವರ್ಷ ಮತ್ತು 4 ತಿಂಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಿಖರವಾದ ಅವಧಿಯೂ Gratuity ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವಾಗ ಕೇವಲ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಇನ್ನು Gratuity ಎಷ್ಟು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದು ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಕೊನೆಯ Basic Salary ಮತ್ತು Dearness Allowance ಸೇರಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹50,000 ಇದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ನೀವು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷ ಮತ್ತು 7 ತಿಂಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದಾದರೆ, ನೀಡಿರುವ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಸೇವಾ ಅವಧಿಯನ್ನು 11 ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಆಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ Gratuityಯನ್ನು ₹50,000 × 15/26 × 11 ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ಎಷ್ಟು Gratuity ಸಿಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವಾಗ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ Gratuity ಮೇಲಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ ₹20 ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದೆ. ಅಂದರೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ₹20 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತ ಬಂದರೂ, ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯ್ದೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ Gratuity ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15/30 ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥವೂ ಸರಿಸುಮಾರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಸೇವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳ ಸಂಬಳದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ Gratuity ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ Payment of Gratuity Act ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ CTCಯಲ್ಲಿ Gratuityಯನ್ನು ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ Basic Payನ ಸುಮಾರು 4.81%ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು Gratuity provisioningಗಾಗಿ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ CTCಯಲ್ಲಿ Gratuity ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಉದ್ಯೋಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆ ಹಣವನ್ನು ಕೈಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ Gratuity ಪಾವತಿ ಉದ್ಯೋಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ CTCಯಲ್ಲಿ Gratuity ಎಂದು ಒಂದು ಮೊತ್ತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸಿಗುವ ಸಂಬಳದ ಭಾಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು. ಅದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಬಂದಾಗ ಸಿಗಬಹುದಾದ ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ Salary Structure ಅಥವಾ CTC ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ Basic Salary ಎಷ್ಟು ಇದೆ, DA ಇದೆಯೇ, Gratuity ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ Gratuity ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ Basic Salary ಮತ್ತು DA ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, Gratuity ಎನ್ನುವುದು ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಒಂದು ಬಾರಿ ಪಾವತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಉಪಯುಕ್ತ ಮೊತ್ತವಾಗಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಹ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 5 ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಉದ್ಯೋಗಿ Gratuityಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಮರಣ ಅಥವಾ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದಂತಹ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ 5 ವರ್ಷದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರಬಹುದು. Gratuity ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಪಡೆದ Basic Salary ಮತ್ತು Dearness Allowance ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಸೇವಾ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯ್ದೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ Last Drawn Salary × 15/26 × Completed Years of Service ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇವಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 6 ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇವೆ ಇದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಪೂರ್ಣ ವರ್ಷಕ್ಕೆ round off ಮಾಡುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 10 ವರ್ಷ 7 ತಿಂಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು 11 ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ 10 ವರ್ಷ 4 ತಿಂಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10 ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. Gratuity ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಬಂದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬೇಕು. ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ ₹20 ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದೆ. ಕಾಯ್ದೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 15/30 ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಸೂತ್ರ ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿಯೂ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವ ನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ನೀವು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಕೊನೆಯ Basic Salary + DA ಎಷ್ಟು ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮ Gratuity ಎಷ್ಟು ಬರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಉದ್ಯೋಗ ಬದಲಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿಗೆ ಯೋಜನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಈ ಮೊತ್ತದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಮ್ಮ ಹಣಕಾಸಿನ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.